نقش‌های انعطاف پذیر و انعطاف ناپذیر در خانواده

شخصیت انعطاف ناپذیر:

اگر روابط درون خانواده متکی به نقش‌های انعطاف ناپذیر باشد، افرادی پرورش می‌دهد که فاقد ویژگی‌های فردی بوده و دنیا را در چهارچوب مشخصی دیده و دارای «ساختار شخصیتی قالبی» هستند. این قبیل افراد قادر نیستند که شهامت، خواسته و نیروی لازم برای ایجاد یک زندگی پیشرفته‌ی مختص به خود را در خود بیابند.

آموزگاری را که دانش‌آموز خود را به خاطر یک نامه نمی‌بخشد و دختر جوانی را که به دلیل واکنش معلم خودکشی می‌کند، می‌توان به عنوان مثال برای دو نفری که در نقش‌های انعطاف ناپذیر محصور و گرفتار شده‌اند، ارائه نمود. این اشخاص تا حدی به نقش‌های «معلمی» و «دانش‌آموزی» به طور انعطاف ناپذیری پیوند خورده‌اند که در برابر دگرگونی‌هایی که زندگی پدید می‌آورد، انعطاف پذیری لازم از خود نشان نداده و هم برای خود و هم برای اطرافیان خود تلخی بار می‌آورند. (شخصیت شکننده دارند)

پدری که با فرزندان خود دوستانه گفتگو نمی‌کند، مادری که برای فرزندان خود آزادی عمل قائل نیست و به آنها امکان نمی‌دهد که مسئول رفتار خود باشند، نقش‌های انعطاف ناپذیر درون خانواده را ایفا نموده و از نقش‌های «پدر» و «مادر» جدا نشده‌اند.

شخصیت انعطاف پذیر:

اگر روابط درون خانواده قالبی نبوده و متکی به نقش‌های انعطاف پذیری باشد که به مقتضای شرایط می‌تواند تغییر کند، افراد با گذشتی پرورش می‌دهد که دارای دنیای درون غنی بوده و قادرند دنیا را از ابعاد مختلف ببینند.

اگر آموزگاری که در بخش اول از او یاد شد در چنین خانواده‌ای پرورش یافته بود، اشتباه دانش‌آموز را دیده و سعی می‌کرد با برقراری ارتباط با او، به بلوغ و آگاهی دانش‌آموز از زندگی، کمک کند.

اگر دانش‌آموز از یک خانواده‌ی انعطاف پذیری بود، این رویداد را این چنین جدی نمی‌گرفت و زندگی خویش را به خاطر برخورد آموزگار بیهوده تباه نمی‌کرد.

در خانواده‌ای که نقش‌ها انعطاف پذیر هستند، هم پدر و هم مادر به مقتضای شرایط، برای فرزندان خود دوست، آموزگار، همراز و در صورت لزوم متنفذ نیرومند می‌شوند.

نقش-انعطاف-پذیری-در-خانواده، انطاف-پذیری، انعطاف، خانواده

فرد با رفتار خود نمادی از کل خانواده است

هر فردی با آشکارسازی شخصیت خویش کل نظام خانوادگی خود را منعکس می‌سازد و وقتی که شرایط ایجاب کند سعی می‌کند خانواده‌ای بر پایه‌ی دیدگاه خود تشکیل دهد؛ به عبارت دیگر، شرایط و امکانات را به نحوی به کار می‌گیرد که خانواده‌ای بر مبنای دیدگاه خویش ایجاد نماید. از این روی، دختری که پدرش الکلی باشد اغلب با یک پسر الکلی ازدواج می‌کند؛ پسر بچه‌هایی که از عاطفه‌ی مادرانه محروم بوده و محبتی از او ندیده‌اند با زنانی که مانند مادرشان از نظر عاطفی سرد مزاج هستند، ازدواج می‌کنند. بدین ترتیب نقش‌های درون خانواده نسل به نسل تجدید شده و افزایش می‌یابد.

قواعد خانواده

افرادی که نقش‌های آنها در درون خانواده مشخص شده، باز هم به کمک اصول معینی با یکدیگر ارتباط بر قرار می‌نمایند. این قواعد نسبت به هر خانواده متفاوت است. هر خانواده در چهارچوب سوابقش اصول خود را پیش می‌برد. قواعد، اغلب ناخودآگاهانه است و فقط تحت نظارت هدف داری، مانند روان درمانی، به سطح آگاهانه می‌رسد.

جان برادشاو (۱۹۸۸) از این ابعاد اصول خانواده دفاع می‌کند: بعد مالی در خرید و فروش، کارهای خانه، روابط اجتماعی، آموزش، احساس و هیجانات، شغل، تندرستی جسمی و پدر و مادر بودن.

نقش-انعطاف-پذیری-در-خانواده، انطاف-پذیری، انعطاف، خانواده

از دیدگاه او هر اصولی دارای جنبه‌های باورگرایانه، رفتارگرایانه و رابطه گرایانه است.

به عنوان مثال، جنبه‌های قواعد در کارهای خانه می‌تواند به شرح ذیل باشد:

۱- باورگرایانه: خانه بایستی تمیز و مرتب باشد و مادر مسئول آن است.(یه باوره)

۲- رفتارگرایانه: بعد از هر وعده غذا خوردن، ظروف کثیف بایستی شسته شود.(یه رفتاره)

۳- رابطه گرایانه: اگر خانه نظافت نشود و یا ظروف کثیف شسته نشود، پدر، مادر را اذیت خواهد کرد.(یه رابطه است)

بخوانید:  چگونه شخصیت خود را بسازیم؟

قواعد ساختار خانواده‌ی انعطاف ناپذیر که در نقش‌های قالبی قرار گرفته است منجمد شده و تغییر دادن آن میسر نیست. افرادی که در چنین خانواده‌ای پرورش می‌یابند، چون شخصیت خود را درون چنین نقش‌هایی کسب می‌کنند لذا به مرور ارتباط آنها با زندگی معنوی و عقلانی بالقوه و عواطفی که از بدو تولد با خود داشتند قطع می‌شود و مانند یک ضبط صوت و یا رایانه، مدام همان نوار و یا برنامه را تکرار می‌کنند. مسلماً با گذشت زمان استعداد آنها در سازگاری با شرایط جدید زندگی تضعیف می‌گردد.